Regels voor metaaldetectie in Nederland

Een detectorvondst opgraven mag tot 30 centimeter onder het oppervlak; dieper graven geldt als een archeologische opgraving waarvoor een professioneel certificaat nodig is.

• geldt alleen buiten beschermde monumenten en lopende opgravingen, en alleen op land
• maak je gaten dicht en neem je vondsten mee (gedragscode van PAN)
• de RCE noemt de bovenste 30 cm de bouwvoor (ploeglaag) en zegt dat de vrijstelling er is omdat detectorzoekers bijdragen aan archeologische kennis

Het Burgerlijk Wetboek kent voor gewone gevonden zaken onder voorwaarden eigendom aan de vinder toe en voor een schat die aan de wettelijke definitie voldoet gedeeld eigendom. Meldplichten, bewaring en de juridische indeling van de zaak beïnvloeden de uitkomst.

• de regel uit de Erfgoedwet dat opgravingsvondsten eigendom zijn van de provincie, gemeente of Staat (art. 5.7) geldt niet voor vondsten onder de detectorvrijstelling (besluit art. 2.2(4))
• Een schat is een zaak van waarde die zo lang verborgen is geweest dat de eigenaar niet meer kan worden opgespoord. De schat behoort voor gelijke delen toe aan de ontdekker en de eigenaar van de onroerende of roerende zaak waarin hij is gevonden (Burgerlijk Wetboek art. 5:13).
• De ontdekker van een schat moet aangifte doen volgens art. 5:5(1)(a), tenzij hij onmiddellijk na de vondst iemand heeft ingelicht die hij als eigenaar of als bevoegd tot ontvangst mocht beschouwen. Aangifte kan bij de aangewezen ambtenaar van iedere gemeente.
• Als geen aangifte van de schat is gedaan of onzeker is wie rechthebbende is, kan de gemeente bewaring verlangen totdat vaststaat wie rechthebbende is (art. 5:13(3)).
• Voor gewone onbeheerde roerende zaken geldt art. 5:5 wanneer iemand de zaak vindt en onder zich neemt. Met bekwame spoed aangifte bij de gemeente doen is verplicht, tenzij de vinder onmiddellijk iemand heeft ingelicht die hij als eigenaar of als bevoegd tot ontvangst mocht beschouwen.
• Bij een vondst in een woning, gebouw of vervoermiddel moet je ook met bekwame spoed de bewoner, gebruiker of exploitant, of degene die daar namens hen toezicht houdt, informeren, tenzij dezelfde uitzondering voor het onmiddellijk inlichten van een bevoegd geachte ontvanger geldt (art. 5:5(1)(b), (2)).
• Geef de zaak aan de gemeente in bewaring als die dat verlangt. Een vinder mag de zaak op ieder moment bij iedere gemeente in bewaring geven; tot die tijd moet hij voor bewaring en onderhoud zorgen. Van de aangewezen ambtenaar kan een bewijs van aangifte of inbewaringgeving worden verlangd (art. 5:5).
• Volgens art. 5:6(1) verkrijgt een vinder die aan de toepasselijke eisen van art. 5:5(1) heeft voldaan de eigendom één jaar na de aangifte of mededeling bedoeld in art. 5:5(1)(a), uitsluitend als de zaak nog in de macht van de vinder of de gemeente is, behoudens de volgende uitzonderingen.
• Artikel 5:6 geldt niet als de eigenaar of een andere tot ontvangst bevoegde persoon zich vóór het einde van de toepasselijke termijn bij de bewaarder meldt om de zaak te ontvangen. Voor de gemeentelijke beschikkingsbevoegdheden van art. 5:6(2)-(3) geldt het ook na afloop niet, als de gemeente de zaak nog redelijkerwijs aan die persoon ter beschikking kan stellen.
• Als een zaak anders dan op vordering van de gemeente bij haar in bewaring is gegeven en tot een aangewezen categorie niet-kostbare zaken behoort, geldt art. 5:6(1) niet. Drie maanden na de inbewaringgeving mag de burgemeester de zaak voor rekening van de gemeente verkopen, kosteloos aan een derde overdragen of vernietigen (art. 5:6(2)). Welke categorieën zijn aangewezen, is hier niet vastgesteld.
• Voor een zaak in gemeentelijke bewaring waarop noch art. 5:6(1) noch (2) van toepassing is, heeft de burgemeester die beschikkingsbevoegdheden één jaar na de inbewaringgeving (art. 5:6(3)). Dit zijn bevoegdheden om over de zaak te beschikken; de zaak wordt niet automatisch afgestoten en de vinder wordt er niet automatisch eigenaar van.
• Door de zaak onverwijld af te geven aan de bewoner van de woning of de gebruiker of exploitant van de ruimte waar zij is gevonden, of aan degene die daar namens hen toezicht houdt, kan de rechtspositie van de vinder met alle bijbehorende verplichtingen overgaan op die bewoner, gebruiker of exploitant, zonder recht op een beloning (art. 5:7).
• Bij een zaak in gemeentelijke bewaring die snel tenietgaat of achteruitgaat, of waarvan de bewaring wegens onevenredige kosten of ander nadeel niet langer redelijkerwijs kan worden verlangd, mag de burgemeester de zaak verkopen; als verkoop niet geschikt is, mag de zaak worden weggegeven of vernietigd. De opbrengst komt in de plaats van de zaak (art. 5:8(1)-(2), (4)).
• Bij geld in gemeentelijke bewaring hoeft de gemeente slechts een gelijk bedrag te betalen aan degene die daarop aanspraak kan maken; die verplichting vervalt zodra de burgemeester bevoegd zou zijn geworden de zaak voor rekening van de gemeente te verkopen (art. 5:9).
• Wie de zaak opeist bij de gemeente of bij een vinder die aan art. 5:5(1) heeft voldaan, moet de kosten van bewaring, onderhoud en opsporing van de eigenaar of een andere tot ontvangst bevoegde persoon vergoeden. Afgifte mag tot de betaling worden opgeschort (art. 5:10(1)).
• Als de opeisende persoon de verschuldigde kosten niet binnen één maand na opgave betaalt, wordt hij volgens art. 5:10(1) geacht afstand van zijn recht te hebben gedaan. Dat maakt de vinder op zichzelf niet onmiddellijk eigenaar. Een vinder die aan zijn verplichtingen voldoet, kan naar de omstandigheden een redelijke beloning vorderen, behoudens art. 5:7 (art. 5:10(2)).
• Na eigendomsverkrijging op grond van art. 5:6(1) van een zaak in gemeentelijke bewaring moet de vinder zich binnen één maand melden om de zaak te ontvangen; anders mag de burgemeester haar voor rekening van de gemeente verkopen, weggeven of vernietigen (art. 5:11). Dit is een beschikkingsbevoegdheid, geen automatisch verlies van eigendom.
• Artikel 5:12 maakt uitvoeringsregels mogelijk over gemeentelijke bevoegdheden, aangewezen categorieën niet-kostbare zaken, vrijgestelde of gelijkgestelde personen en instellingen, en bepaalde niet-afgehaalde zaken. Die uitvoeringsregels zijn hier niet vastgesteld; de indeling van een bepaalde vinder of zaak mag niet worden aangenomen.
• Een onbeheerde zaak is niet automatisch eigenaarloos of prijsgegeven. Artikelen 5:4 en 5:18 regelen afzonderlijke categorieën; grondbezit of het vinden van een zaak bewijst niet dat een van beide van toepassing is.
• Schatten, archeologische vondsten, dieren, menselijke resten en voorwerpen waarvoor beperkingen gelden, vragen om een eigen juridische indeling en toepassing van bijzondere regels. Deze civielrechtelijke regels over eigendom en bewaring geven geen toestemming voor detecteren, graven of toegang en stellen de eigendom van een concrete vondst niet volledig vast.
• vondsten van dieper dan 30 cm, van een monument of uit een gemeente met een detectorverbod zijn illegale opgravingsvondsten en zijn niet van jou

Meld elke archeologische vondst zo spoedig mogelijk bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en houd haar zes maanden beschikbaar voor onderzoek.

• de verplichting om een vondst 'zo spoedig mogelijk' aan de Minister te melden geldt ook voor detectorvondsten (Erfgoedwet art. 5.10, van toepassing verklaard door besluit art. 2.2(3)); in de praktijk meld je bij de RCE
• meld via het Archis-systeem van de RCE of het vondstmeldingsformulier (er is ook een Engels formulier), met een foto; PAN registreert eveneens detectorvondsten
• de vinder moet de vondst na de melding zes maanden beschikbaar houden voor wetenschappelijk onderzoek
• Daarnaast moet iemand die een onbeheerde roerende zaak vindt en onder zich neemt met bekwame spoed aangifte doen bij de aangewezen ambtenaar van een gemeente naar keuze, tenzij hij onmiddellijk na de vondst iemand heeft ingelicht die hij als eigenaar of als bevoegd tot ontvangst mocht beschouwen (Burgerlijk Wetboek art. 5:5(1)(a), (2)).
• Bij een vondst in een woning, gebouw of vervoermiddel moet je ook met bekwame spoed de bewoner, gebruiker of exploitant, of degene die daar namens hen toezicht houdt, informeren, tenzij dezelfde uitzondering voor het onmiddellijk inlichten van een bevoegd geachte ontvanger geldt (art. 5:5(1)(b), (2)).
• Aangifte bij de gemeente staat los van fysieke bewaring: geef de zaak in bewaring als de gemeente dat verlangt. Vrijwillige inbewaringgeving bij iedere gemeente is op elk moment mogelijk; tot die tijd moet de vinder voor bewaring en onderhoud zorgen. Van de aangewezen ambtenaar kan een bewijs van aangifte of inbewaringgeving worden verlangd (art. 5:5(1)(c), (3)-(4)).
• Onverwijlde afgifte aan de bewoner van de woning of de gebruiker of exploitant van de ruimte waar de vondst is gedaan, of aan degene die daar namens hen toezicht houdt, kan de rechtspositie van de vinder met alle bijbehorende verplichtingen doen overgaan op die bewoner, gebruiker of exploitant, zonder recht op een beloning (art. 5:7).
• Een schat is een zaak van waarde die zo lang verborgen is geweest dat de eigenaar niet meer kan worden opgespoord. De ontdekker moet aangifte doen volgens art. 5:5(1)(a), met dezelfde uitzondering voor het onmiddellijk inlichten van iemand die hij als eigenaar of als bevoegd tot ontvangst mocht beschouwen. Als geen aangifte is gedaan of onzeker is wie rechthebbende is, kan de gemeente bewaring verlangen totdat dit vaststaat (art. 5:13).
• Uitvoeringsregels op grond van art. 5:12 kunnen uitzonderingen op de mededelings- of aangifteplicht, gelijkgestelde personen of instellingen en regels voor bepaalde niet-afgehaalde zaken bevatten; die regels en de indeling van een concrete vondst zijn hier niet vastgesteld. De uitzondering in het Burgerlijk Wetboek neemt een afzonderlijk toepasselijke archeologische meldplicht niet weg.
• wapens, munitie of menselijke resten: stop en bel de politie (PAN)