नेपालमा मेटल डिटेक्टर प्रयोग गर्न पाइन्छ?
जग्गाको प्रकार अनुसार छोटो उत्तर। आधिकारिक पाठ वा पूरा मार्गदर्शन पढ्न कार्डमा थिच्नुहोस्।
- जहाँसुकै: राष्ट्रिय सम्पदा कानूनअझै पुष्टि भएको छैनहाम्रा स्रोतले यो प्रश्नको टुङ्गो अझै लगाएका छैनन्।
शौखका लागि मेटल डिटेक्टर प्रयोगबारे देशभर लागू हुने नियम पुष्टि भएको छैन।
सर्तहरू (३)
- प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनले प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँमा पुरातात्त्विक उत्खनन् गर्न सरकारको पूर्व स्वीकृति चाहिने व्यवस्था गरेको छ (दफा १६); यो उत्खनन्सम्बन्धी नियम हो, मेटल डिटेक्टर प्रयोगको सामान्य अनुमति होइन।
- दफा १७ ले सरकारले सूचना जारी गरी सुरक्षित घोषणा गरेको क्षेत्रमा पुरातात्त्विक वस्तु खोज्ने र खन्ने कामलाई क्षेत्रगत रूपमा नियन्त्रण गर्न दिन्छ, तर ऐन आफैँले देशभर मेटल डिटेक्टरबाट खोज्न अनुमति चाहिने व्यवस्था गरेको छैन।
- आधुनिक हराएका वस्तु मात्र खोज्ने कामलाई विशेष रूपमा समेट्ने नियम पुष्टि भएको छैन।
- ताल र नदीका किनारअझै पुष्टि भएको छैनहाम्रा स्रोतले यो प्रश्नको टुङ्गो अझै लगाएका छैनन्।
ताल र नदीका तट तथा किनारमा शौखका लागि मेटल डिटेक्टर प्रयोगबारे सामान्य नियम पुष्टि भएको छैन।
सर्तहरू (२)
- प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनका पुरातात्त्विक उत्खनन् र क्षेत्र घोषणा गर्ने सूचनासम्बन्धी व्यवस्थालाई अझै विचार गर्नु पर्छ; तिनले तटमा मेटल डिटेक्टरको सामान्य प्रयोगको अनुमति छ भन्ने स्थापित गर्दैनन्।
- किनार राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्षभित्र परेमा राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐनको दफा ५ अनुसार माटो वा त्यस्तै पदार्थ हटाउन लिखित अनुमति चाहिन्छ, र राष्ट्रिय वनको जमिनमा खन्नेसम्बन्धी छुट्टै प्रतिबन्ध पनि छ।
- राष्ट्रिय वननिषेधितयहाँ खन्ने गरी मेटल डिटेक्टर प्रयोग गर्न निषेध छ (वन ऐन, २०७६, दफा ४९(ग))।
वन कानूनअन्तर्गतको अपवाद लागू नभएसम्म राष्ट्रिय वनको जमिनमा खन्ने गरी शौखका लागि मेटल डिटेक्टर प्रयोग गर्न निषेध छ।
सर्तहरू (३)
- यो स्थिति वन ऐनको दफा ४९(ग) को खन्नेसम्बन्धी सामान्य प्रतिबन्धबाट आएको हो; त्यो व्यवस्थामा डिटेक्टर घुमाएर खोज्ने कामको उल्लेख छैन।
- दफा ४९ ऐन वा नियममा अन्यथा व्यवस्था भएका कामको अपवादबाट सुरु हुन्छ, र कानूनमा भएका विकास, खानी तथा वन अनुसन्धानसम्बन्धी व्यवस्थाले शौखका लागि वस्तु निकाल्ने सामान्य अनुमति छ भन्ने स्थापित गर्दैनन्।
- यो नियम सरकारद्वारा व्यवस्थित वनसमेत दफा २ मा परिभाषित राष्ट्रिय वनमा लागू हुन्छ; निजी स्वामित्वमा रहेको रूख भएको हरेक जग्गाका लागि यो नियम होइन।
- राष्ट्रिय निकुञ्ज र आरक्षअनुमति चाहिन्छयहाँ माटो हटाएर वस्तु निकाल्नुअघि अनुमति चाहिन्छ (राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९, दफा ५(१)(च))। सक्षम निकाय: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐनअन्तर्गतको अधिकृत।
राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्षमा माटो हटाएर डिटेक्टरले देखाएको वस्तु निकाल्न अधिकृतको लिखित अनुमति चाहिन्छ।
सर्तहरू (४)
- यो स्थिति दफा ५(१)(च) बाट आएको हो, जसले माटो, ढुङ्गा र त्यस्तै पदार्थ हटाउने कामलाई नियमन गर्छ; डिटेक्टर घुमाएर खोज्ने कामको स्पष्ट उल्लेख छैन।
- दफा ५(१) को सुरुमा अधिकृतको लिखित अनुमति चाहिने भनिएको छ; सामान्य आगन्तुक प्रवेश पास दफा ४ अन्तर्गतको छुट्टै विषय हो।
- यो नियम राष्ट्रिय निकुञ्ज र आरक्षमा लागू हुन्छ; यहाँ यसलाई सबै संरक्षण क्षेत्र वा मध्यवर्ती क्षेत्रमा स्वतः लागू गरिएको छैन, र तिनका मेटल डिटेक्टरसम्बन्धी नियम पुष्टि भएका छैनन्।
- प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँमा पुरातात्त्विक उत्खनन् गर्न सम्पदा कानूनअन्तर्गत छुट्टै स्वीकृति पनि चाहिन्छ।
- निजी जग्गाअझै पुष्टि भएको छैनहाम्रा स्रोतले यो प्रश्नको टुङ्गो अझै लगाएका छैनन्।
जग्गाधनीको सहमतिले मात्र निजी जग्गामा शौखका लागि मेटल डिटेक्टर प्रयोग गर्न पाइन्छ कि पाइँदैन भन्ने स्थापित हुँदैन।
सर्तहरू (३)
- मुलुकी देवानी संहिताको दफा २७६(१) ले अर्को व्यक्तिको सम्पत्ति निजको सहमतिबिना प्रयोग गर्न निषेध गर्छ।
- प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँमा पुरातात्त्विक उत्खनन् गर्न सरकारको पूर्व स्वीकृति अझै चाहिन्छ, र प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनको दफा १७ अनुसार सरकारी सूचनाद्वारा सुरक्षित घोषित क्षेत्रमा नियन्त्रण पनि गर्न सकिन्छ।
- सामान्य निजी जग्गामा मेटल डिटेक्टर प्रयोगको नियम, आधुनिक हराएका वस्तु मात्र खोज्ने कामका लागि समेत, पुष्टि भएको छैन।
- तपाईंको जग्गाअझै पुष्टि भएको छैनहाम्रा स्रोतले यो प्रश्नको टुङ्गो अझै लगाएका छैनन्।
आफ्नै जग्गामा भए पनि प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँमा पुरातात्त्विक उत्खनन् गर्न सरकारको पूर्व स्वीकृति चाहिन्छ र सरकारले सुरक्षित घोषणा गरेका क्षेत्रमा खोज्ने र खन्ने कामलाई नियन्त्रण गर्न सक्छ, तर आफ्नो जग्गामा डिटेक्टर घुमाएर खोज्न पाइन्छ कि पाइँदैन भन्ने पुष्टि भएको छैन।
सर्तहरू (२)
- सरकारले सूचनाद्वारा सुरक्षित घोषणा गरेको क्षेत्रमा पुरातात्त्विक वस्तु खोज्ने र खन्ने कामलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ; आफ्नो क्षेत्रको सूचना जाँच गर्नुहोस् (प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन, दफा १७)।
- यो व्यापक उत्तर अनिर्णीत भए पनि त्यसको अर्थ कुनै नियम लागू हुँदैन भन्ने होइन।
धेरै क्षेत्रमा अनुमतिबिना खुलाअनुमति वा दर्ता लिएर, वा तोकिएका तटमा मात्रनिषेधित वा व्यवहारमा बन्दअझै पुष्टि भएको छैन
भेटिएका पुराना वस्तु: खन्ने, राख्ने, सूचना दिने
नेपालमा जहाँसुकै भेटिएका पुराना वस्तुबारे राष्ट्रिय कानूनले के व्यवस्था गरेको छ।
खन्ने
अनुमति चाहिन्छप्राचीन स्मारक रहेको ठाउँमा पुरातात्त्विक उत्खनन् गर्न नेपाल सरकारको पूर्व स्वीकृति चाहिन्छ (प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन, २०१३, दफा १६(१))।
सर्तहरू (२)
- यो विवरण दफा १६(१) अन्तर्गतको पुरातात्त्विक उत्खनन्मा सीमित छ, नेपालभरि वस्तु निकाल्न खनिने हरेक सानो खाल्डो वा हरेक खोजीमा होइन।
- नियम ४.४.१ ले व्यक्ति वा संस्थालाई अनुसूची ५ प्रयोग गरी पुरातत्त्व विभागमा निवेदन दिन निर्देश गर्छ। नियम ४.४.२ अनुसार विभागले निवेदन जाँच गरी उपयुक्त भए मन्त्रालयमार्फत स्वीकृतिको सिफारिस गर्छ; स्वीकृति अनुसूची ६ को ढाँचामा सरकारको निर्णयपछि दिइन्छ।
भेटिएको वस्तु राख्ने
सम्पदाका वस्तु तपाईंले राख्न पाउनुहुन्नस्वीकृत उत्खनन्का क्रममा प्राचीन स्मारकमा प्राप्त पुरातात्त्विक सम्पत्ति नेपाल सरकारको हुन्छ (प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन, २०१३, दफा १६(३))। केही ठाउँमा अझ विशिष्ट नियम लागू हुन्छन्: अङ्ग्रेजीमा पूरा मार्गदर्शन हेर्नुहोस्।
सर्तहरू (३)
- स्वामित्वको यो नियम दफा १६(३) मा छ र दफा १६(२) मा उल्लिखित उत्खनन्मा प्राप्त सम्पत्तिमा लागू हुन्छ; यसले हरेक सामान्य हराएको वस्तु सरकारको हो भनेको होइन।
- दफा १७क(१) अनुसार निजी स्वामित्वमा रहेकाबाहेक पुरातात्त्विक वस्तु जहाँ भेटिए पनि पुरातत्त्व विभागको संरक्षणमा रहन्छन्, र दफा १७क(२) ले धरौटी लिएर र प्रमुख जिल्ला अधिकारीको सिफारिसमा परम्परागत जात्रा, चाड वा उत्सवका लागि त्यस्ता वस्तु अस्थायी रूपमा दिन सकिने व्यवस्था गरेको छ।
- सामान्य भेटिएको सम्पत्तिका लागि मुलुकी देवानी संहितामा छुट्टै प्रक्रिया छ, र उद्धृत स्रोतहरूले गाडिएको धनका लागि भेट्टाउनेको छुट्टै हिस्सा वा पुरस्कारको टुङ्गो लगाउँदैनन्।
सूचना दिने
सूचना दिनु पर्छकानूनले समेटेका भेटिएका वस्तुको सूचना तपाईंले दिनु पर्छ (प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन, २०१३, दफा १६(२))।
स्वीकृत पुरातात्त्विक उत्खनन्का क्रममा प्राचीन स्मारकमा पुरातात्त्विक वस्तु वा स्मारक भेटिएमा ४८ घण्टाभित्र सूचना दिनु पर्छ।
सर्तहरू (३)
- दफा १६(२) ले उत्खनन् गर्ने व्यक्ति वा संस्थाले पुरातत्त्व विभाग वा प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई सूचना दिनु पर्ने र प्रमुख जिल्ला अधिकारीले तत्कालै विभागलाई जानकारी दिनु पर्ने व्यवस्था गरेको छ।
- ४८ घण्टाको अवधि दफा १६(१) अन्तर्गत स्वीकृत उत्खनन्सँग जोडिएको छ; त्यो प्रक्रियाबाहिर संयोगले भेटिएको पुरातात्त्विक वस्तुका लागि सबैतिर लागू हुने समयसीमा पुष्टि भएको छैन।
- सामान्य भेटिएका वस्तुका लागि मुलुकी देवानी संहिताको छुट्टै प्रक्रियाले प्रहरीलाई यथार्थ विवरण दिएपछि वस्तु सुरक्षित राख्न दिन्छ।
स्मारक र संरक्षित स्थलका आफ्नै नियम छन्: त्यहाँ खोज्नुअघि अङ्ग्रेजीमा पूरा मार्गदर्शन पढ्नुहोस्।
पाठले के भन्छ
माथिका उत्तरहरूको आधार रहेका आधिकारिक अंशहरू, हाम्रो अङ्ग्रेजी मार्गदर्शनमा भएजस्तै।
उत्तर: राष्ट्रिय वन।
“राष्ट्रिय वन फाँड्ने वा वनक्षेत्रको जग्गा जोत्ने, खन्ने, खनिजकार्य उत्खनन् गर्ने, आवाद गर्ने, सडक तथा अन्य पूर्वाधार निर्माण गर्ने, घर वा छाप्रो बनाउने, व्यवसाय सञ्चालन गर्ने वा अतिक्रमण गर्ने काम गरे वा गराएमा,”
उत्तर: राष्ट्रिय निकुञ्ज र आरक्ष।
“खानी खन्न, ढुङ्गा खन्न वा कुनै खनिज पदार्थ, ढुङ्गा, कङ्कड, माटो वा अन्य यस्तै पदार्थ हटाउन,”
उत्तर: खन्ने।
“प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँमा पुरातात्त्विक उत्खनन् गर्न चाहने व्यक्ति वा संस्थाले तोकिएबमोजिम नेपाल सरकारको पूर्व स्वीकृति लिनु पर्नेछ ।”
उत्तर: भेटिएको वस्तु राख्ने।
“उपदफा (२) बमोजिम उत्खनन् गर्दा प्राप्त भएको पुरातात्त्विक सम्पत्ति नेपाल सरकारको हुनेछ ।”
उत्तर: सूचना दिने।
“कुनै व्यक्ति वा संस्थाले उपदफा (१) बमोजिम स्वीकृति लिई उत्खनन् गर्दा पुरातात्त्विक महत्वको कुनै वस्तु वा स्मारक भेटिन आएमा त्यसको सूचना अठ्चालीस घण्टाभित्र पुरातत्व विभाग वा प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई दिनु पर्नेछ र प्रमुख जिल्ला अधिकारीले तत्कालै पुरातत्व विभागलाई उक्त कुराको जानकारी दिनु पर्नेछ ।”
स्रोतहरू
यो पृष्ठको आधार रहेका आधिकारिक र कानूनी स्रोतहरू (जाँच मिति: ९ अक्टोबर २०२६):
- प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन, २०१३ (Ancient Monument Preservation Act)
- प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली, २०४६ (Ancient Monument Preservation Rules)
- उदेश्य (Objectives)
- राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ (National Parks and Wildlife Conservation Act)
- वन ऐन, २०७६ (Forest Act)
- वन नियमावली, २०७९ (Forest Rules)
- मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ (National Civil Code)
- The National Civil (Code) Act, 2017 (2074), first-amendment English translation (अङ्ग्रेजीमा)
- प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन, २०१३ — current Law Commission publication page
- मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ — current Law Commission publication page
- प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन — legacy repository page (यो लिङ्क सिधै आफ्नो ब्राउजरमा खोल्नुहोस्)
- Ancient Monument Preservation Act — museum English copy (अङ्ग्रेजीमा) (यो लिङ्क सिधै आफ्नो ब्राउजरमा खोल्नुहोस्)
थप विवरण चाहनुहुन्छ?
अङ्ग्रेजीमा रहेको हाम्रो पूरा मार्गदर्शनले नेपालमा लागू हुने प्रत्येक नियम, त्यसका सीमा र अझै खुला प्रश्नहरू बताउँछ।
अरू ठाउँमा पनि खोज्दै हुनुहुन्छ? हामी अन्य देशहरूका नियम पनि एक-एक गरी समेट्छौं। विश्व नक्सा हेर्नुहोस् (अङ्ग्रेजीमा) →
खुला डेटा: हाम्रा सबै नियम, उद्धरण, स्रोत र जाँच मितिसहित, पुनः प्रयोगका लागि निःशुल्क (CC BY-SA 4.0)। डेटा डाउनलोड गर्नुहोस् (अङ्ग्रेजीमा) →
यी नियम अद्यावधिक राख्न हामीलाई सघाउनुहोस्
परिवर्तन वा गल्तीबारे जानकारी गराउनुहोस् (तपाईंको इमेल एप खुल्छ)।
तपाईंको इमेल म्यानुअल समीक्षाका लागि Stuck at Home LLC मा जान्छ। केही पनि आफैं बदलिँदैन। कानूनी सुधारहरू प्रकाशनअघि आधिकारिक स्रोतसँग जाँचिन्छन् र स्वतन्त्र रूपमा समीक्षा गरिन्छन्।
लिङ्कले काम नगरे contact@getluckyfind.com मा यो पृष्ठको ठेगाना, के गलत देखिन्छ र तपाईंसँग भए आधिकारिक स्रोतको लिङ्क लेखेर पठाउनुहोस्। कृपया व्यक्तिगत विवरण र वस्तु भेटिएको ठ्याक्कै ठाउँ नलेख्नुहोस्।